Przewlekły kaszel, duszność, świsty podczas oddychania czy zadyszka przy wysiłku często są przez lata bagatelizowane. Tymczasem mogą być objawami astmy lub przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP). W Polsce na choroby układu oddechowego cierpią miliony osób, a część z nich nie ma świadomości swojej choroby. Jednym z podstawowych badań, które pomagają wykryć nieprawidłowości w funkcjonowaniu płuc, jest spirometria.
Szacuje się, że na astmę choruje w Polsce ponad 4 mln osób, a na POChP około 2–2,5 mln. W przypadku obu chorób problemem pozostaje jednak niedostateczna diagnostyka. Według ekspertów wiele osób przez długi czas nie wie, że objawy, z którymi żyją na co dzień, mają związek z chorobą układu oddechowego.
W przypadku POChP skala nierozpoznanych przypadków jest szczególnie duża. Rozpoznanie ma około 1,3 mln pacjentów, podczas gdy liczba osób chorych może być znacznie większa. Rocznie z powodu POChP umiera w Polsce ponad 14 tys. osób.
Spirometria – proste badanie, ważne dla diagnozy
Spirometria to podstawowe badanie czynnościowe układu oddechowego. Pozwala sprawdzić, jak pracują płuca – m.in. ile powietrza pacjent jest w stanie wydmuchać oraz jak szybko przepływa ono przez drogi oddechowe. Badanie pozwala wykryć tzw. obturację, czyli ograniczenie przepływu powietrza w drogach oddechowych. Jest ona charakterystyczna m.in. dla astmy i POChP.
– Spirometria jest podstawowym badaniem czynnościowym układu oddechowego. Pokazuje, czy sprawność wentylacyjna płuc nie jest zaburzona – wyjaśnia dr hab. n. med. Piotr Dąbrowiecki z Kliniki Chorób Wewnętrznych, Infekcyjnych i Alergologii Wojskowego Instytutu Medycznego.
Jak podkreśla ekspert, samo występowanie objawów nie zawsze wystarcza do rozpoznania choroby.
– W Polsce ponad 4 miliony chorych ma objawy astmy – kaszel, świsty w drogach oddechowych, duszności, ale tylko około 2,2 miliona osób wie, że u podstaw tych dolegliwości leży astma. Wykonanie spirometrii pozwoli znaleźć obturację i skierować pacjenta do lekarza, który podejmie dalsze działanie – mówi dr hab. Piotr Dąbrowiecki.
Kaszel i duszność nie zawsze są „normalne”
Do objawów, których nie warto ignorować, należą przede wszystkim przewlekły kaszel, nawracająca duszność, świsty podczas oddychania, uczucie ucisku w klatce piersiowej oraz pogarszająca się tolerancja wysiłku. Szczególną uwagę powinny zwrócić osoby po 40. roku życia, które palą lub paliły papierosy.
Nie oznacza to jednak, że POChP jest chorobą wyłącznie palaczy. Ryzyko zwiększa również długotrwałe narażenie na zanieczyszczone powietrze, pyły i dymy. Szacuje się, że około 30 proc. osób z POChP nigdy nie paliło papierosów. Dlatego przewlekłego kaszlu czy duszności nie należy automatycznie tłumaczyć wiekiem, słabszą kondycją czy przebytymi infekcjami.
Nie tylko diagnoza. Spirometria pomaga także kontrolować leczenie
Spirometria ma znaczenie nie tylko na początku procesu diagnostycznego. U pacjentów, którzy już mają rozpoznaną chorobę, pozwala również obiektywnie oceniać funkcjonowanie układu oddechowego i skuteczność leczenia.
W astmie odpowiednio dobrana terapia u większości pacjentów pozwala znacząco ograniczyć objawy i poprawić jakość życia. W ciężkiej postaci choroby stosuje się także nowoczesne terapie biologiczne.
W przypadku POChP możliwości leczenia są inne. Choroby nie można obecnie całkowicie wyleczyć, ale jej postęp można spowalniać, ograniczać liczbę zaostrzeń i poprawiać jakość życia. Kluczowe znaczenie ma m.in. jak najwcześniejsze rozpoznanie, odpowiednie leczenie i – u osób palących – zaprzestanie palenia.
Choroby płuc mogą długo rozwijać się po cichu
Problemem jest nie tylko liczba chorych, ale również moment, w którym otrzymują diagnozę. Pacjent z dusznością może początkowo trafiać do lekarza z podejrzeniem problemów kardiologicznych, ponieważ podobne objawy mogą występować w różnych chorobach.
Wywiad lekarski połączony ze spirometrią pomaga skierować diagnostykę na właściwy tor. Nieprawidłowy wynik nie oznacza jeszcze automatycznie konkretnej choroby, ale może być sygnałem, że potrzebne są dalsze badania i konsultacja lekarska.
Warto pamiętać także o ograniczeniach spirometrii. Prawidłowy wynik nie zawsze wyklucza astmę, ponieważ choroba może mieć zmienny przebieg i w okresie bezobjawowym badanie może nie wykazać nieprawidłowości. Wynik zawsze należy interpretować w połączeniu z objawami i wywiadem medycznym.
Dlaczego o spirometrii mówi się właśnie teraz?
30 września obchodzony jest Polski Dzień Spirometrii, organizowany w ramach kampanii Healthy Lungs for Life i EU Screening Week 2026. Tegoroczna inicjatywa zwraca uwagę przede wszystkim na wczesne wykrywanie chorób obturacyjnych oraz znaczenie profilaktyki chorób płuc.
Bezpłatne badania prowadzone 30 września w wybranych oddziałach NFZ były jednym z elementów tej akcji. Jednak najważniejsze przesłanie pozostaje aktualne również po zakończeniu wydarzenia: jeśli przewlekły kaszel, duszność czy świsty utrzymują się przez wiele tygodni, warto porozmawiać z lekarzem o diagnostyce układu oddechowego, w tym o spirometrii.
Oddech to życie. Warto o niego dbać – także poprzez regularną profilaktykę i odpowiednio wczesną diagnostykę.
Opracowanie: Dorota Tuńska
