Dystres największym wyzwaniem polskich pracodawców. Aż o 89% więcej dni zwolnień lekarskich z powodu zaburzeń lękowych. Z raportu Praca. Zdrowie. Ekonomia. Perspektywa 2025, przygotowanego przez Medicover, wynika, że ponad połowa pracowników w Polsce doświadcza objawów przeciążenia psychicznego. Skala zjawiska oraz jego konsekwencje dla rynku pracy sprawiają, że dystres staje się jednym z najpoważniejszych wyzwań dla pracodawców.
Z najnowszych danych raportu wynika, że dystres psychiczny odczuwa 57% kobiet oraz 61% mężczyzn. W przeciwieństwie do eustresu – stresu mobilizującego i sprzyjającego rozwojowi – dystres ma charakter destrukcyjny i prowadzi do pogorszenia funkcjonowania psychicznego oraz fizycznego. Zgodnie z definicją Goldberga jest to stan, w którym człowiek doświadcza trudnych emocji, takich jak lęk, smutek, zmęczenie czy drażliwość, wynikających z codziennych trudności i sytuacji życiowych.
– W nowoczesnym społeczeństwie stres socjalny odpowiada za większość dolegliwości i chorób, których źródła współczesna medycyna wiąże z nadmiernym obciążeniem organizmu. Jest on wyzwalaczem wielu zaburzeń psychicznych, w tym depresji i zaburzeń lękowych – podkreśla prof. dr hab. n. med. Ewa Mojs, neuropsycholog, kierownik Katedry i Zakładu Psychologii Klinicznej na Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu oraz członek Rady Naukowej MindHealth.
Jak dodaje ekspertka, w warunkach przewlekłego stresu zmiany psychopatologiczne mogą prowadzić do rozwoju lęku i depresji, a związek pomiędzy stresem a depresją jest dobrze udokumentowany naukowo.
Dystres bardzo często maskuje się objawami somatycznymi. Pracownicy zgłaszają się do internistów i neurologów z bólami głowy, problemami żołądkowo-jelitowymi, bezsennością czy przewlekłym zmęczeniem. Dopiero w trakcie dalszej diagnostyki okazuje się, że źródłem dolegliwości są problemy psychiczne.
Problem kosztowny dla pracowników i pracodawców
Według danych Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w 2024 roku poziom absencji chorobowej wzrósł o 1,6 punktu procentowego w porównaniu z rokiem poprzednim, co przełożyło się na miliony utraconych dni pracy i miliardowe straty dla gospodarki. Największy wzrost dotyczył zwolnień związanych z zaburzeniami psychicznymi.
Analiza diagnoz psychiatrycznych z lat 2022–2024 pokazuje, że:
• zaburzenia lękowe odpowiadają za 34,7% zwolnień lekarskich wystawianych przez psychiatrów,
• reakcje na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne – za 21,4%,
• epizody depresyjne – za 19,3%.
Średnia długość zwolnienia z powodu zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania wzrosła z 17,4 dnia w 2022 roku do 21,5 dnia w 2024 roku. Dodatkowym obciążeniem dla firm jest prezenteizm – sytuacja, w której pracownik pozostaje w pracy mimo obniżonej sprawności psychicznej. Produktywność osób zmagających się z depresją, lękiem czy wypaleniem zawodowym bywa obniżona nawet o 50% lub więcej.
Co najbardziej stresuje w pracy?
• Respondenci jako główne źródła stresu wskazują:
• zależność jakości własnej pracy od innych osób (79,2%),
• nadmiar obowiązków (76,4%),
• negatywny wpływ pracy na życie prywatne (75,1%),
• ograniczone możliwości awansu (74,1%).
Istotnym czynnikiem jest także niepewność związana z nowymi technologiami oraz koniecznością ciągłego podnoszenia kompetencji. Jednocześnie co siódmy pracownik deklaruje, że w jego miejscu pracy wystąpił czynnik patologiczny, taki jak mobbing, agresja psychiczna lub dyskryminacja.
Zdrowie psychiczne przestaje być tematem tabu
Mimo niepokojących danych, raport wskazuje na wyraźną zmianę postaw społecznych. W latach 2022–2024 liczba konsultacji psychiatrycznych wzrosła o 49%, a psychologicznych o 19%.
– Widzimy, że coraz więcej pracujących osób decyduje się sięgnąć po profesjonalną pomoc. Nadal jednak aż 62% osób korzystających z konsultacji to kobiety, dlatego szczególnie ważne jest docieranie także do mężczyzn – podkreśla Beata Wojciechowska, ekspert ds. profilaktyki i promocji zdrowia w Medicover oraz kierownik zespołu przygotowującego raport.
Ekspertka zwraca jednocześnie uwagę, że w Polsce liczba samobójstw wśród mężczyzn jest wielokrotnie wyższa niż wśród kobiet, co czyni ten problem szczególnie pilnym.
Praca fizyczna i system zmianowy zwiększają ryzyko dystresu
Na poziom przeciążenia psychicznego istotnie wpływa charakter pracy oraz organizacja czasu pracy.
Objawy dystresu deklaruje:
58% pracowników umysłowych,
65% pracowników fizycznych.
Wyraźne różnice widoczne są również pomiędzy osobami pracującymi w systemie zmianowym i tymi, które mają bardziej elastyczną organizację pracy. Wśród pracowników zmianowych dystres występuje u 62% badanych, natomiast wśród osób pracujących w bardziej elastycznym trybie – u 54%.
Wiek ma znaczenie
Najwyższy poziom przeciążenia psychicznego odnotowano w dwóch grupach wiekowych znajdujących się na przeciwległych etapach kariery zawodowej.
Dystres zgłasza:
61% osób w wieku 20–29 lat,
aż 64% osób powyżej 65. roku życia.
W przypadku młodych pracowników kluczową rolę odgrywa presja związana z początkiem kariery, koniecznością udowodnienia kompetencji oraz często niestabilnymi formami zatrudnienia. U osób starszych znaczenie mają m.in. obciążenia zdrowotne, zmiany życiowe i obawy związane z końcem aktywności zawodowej.
Kluczowa rola pracodawców
Raport jednoznacznie wskazuje, że szybki dostęp do diagnostyki i leczenia ma istotny wpływ na ograniczanie skutków dystresu w organizacjach. Model opieki stosowany w Medicover skraca czas absencji chorobowej o ponad połowę w porównaniu z danymi krajowymi i przynosi średnio około 1650 zł oszczędności rocznie na jednego pracownika. W skali całej gospodarki oznacza to potencjalnie ponad 28 mld zł oszczędności rocznie.
– W Centrach Zdrowia Psychicznego MindHealth zapewniamy kompleksowe wsparcie w zakresie diagnostyki, psychoterapii oraz konsultacji psychologicznych i psychiatrycznych. Coraz większe znaczenie ma również elastyczność form pomocy, dlatego oferujemy także wideokonsultacje – podkreśla Maciej Sandomierski, kierownik ds. psychologii i psychiatrii w MindHealth.
Jak zaznacza ekspert, odporność psychiczna nie oznacza „radzenia sobie za wszelką cenę”, lecz zdolność do regeneracji, utrzymania koncentracji i skutecznego funkcjonowania mimo presji. Z tego względu budowanie dobrostanu psychicznego pracowników powinno stać się elementem strategii biznesowej, a nie jedynie dodatkiem w postaci benefitów.
Narastające tempo życia, niestabilność ekonomiczna, postępująca cyfryzacja oraz rozwój sztucznej inteligencji będą w kolejnych latach jeszcze silniej oddziaływać na zdrowie psychiczne pracujących. Dane z raportu pokazują jednoznacznie, że konieczne jest systemowe podejście do profilaktyki, rozwijanie kompleksowych strategii wellbeingowych w firmach oraz zapewnienie powszechnego dostępu do profesjonalnej pomocy psychologicznej i psychiatrycznej.
Cały raport do pobrania tutaj
