Polskie Towarzystwo Medycyny Nuklearnej zainaugurowało tegoroczną edycję kampanii świadomościowej „Miesiąc medycyny nuklearnej”. W maju 2026 roku eksperci z zakresu medycyny nuklearnej prowadzą działania edukacyjne skierowane do opinii publicznej, środowisk medycznych oraz interesariuszy systemu ochrony zdrowia, przybliżając najnowszą wiedzę na temat procedur radioizotopowych.
Czym właściwie jest medycyna nuklearna i dlaczego mówi się o niej jako o dziedzinie interdyscyplinarnej? Jak wykorzystuje promieniowanie do diagnozowania i leczenia chorób? Czy jest bezpieczna? I jak przygotować się do badania?
Na te pytania odpowiada Małgorzata Kobylecka z Pracowni PET/CT, Kliniki Radiologii, Radioterapii i Medycyny Nuklearnej w Państwowym Instytucie Medycznym MSWiA.
Czym jest medycyna nuklearna?
Medycyna nuklearna to unikalna dziedzina, która łączy diagnostykę i terapię z wykorzystaniem niewielkich, bezpiecznych dawek radioizotopów. Są to promieniotwórcze substancje podawane w śladowych ilościach, które pozwalają „zajrzeć” do wnętrza organizmu w zupełnie inny sposób niż klasyczne badania obrazowe.
– Radioizotopy działają jak „podróżnicy” w organizmie. Łączą się z określonymi komórkami, np. nowotworowymi, i emitują promieniowanie rejestrowane przez specjalne urządzenia, takie jak gammakamery czy skanery PET – wyjaśnia ekspertka.
Dzięki temu lekarze widzą nie tylko budowę narządów, ale także ich funkcjonowanie – metabolizm i aktywność komórek. To pozwala wykrywać choroby, w tym nowotwory, na bardzo wczesnym etapie.
Współcześnie badania takie jak PET czy SPECT są najczęściej łączone z tomografią komputerową, tworząc obrazy hybrydowe (PET/CT, SPECT/CT), które łączą informacje o strukturze i funkcji narządów.
Diagnostyka i leczenie w jednym
Medycyna nuklearna obejmuje zarówno diagnostykę, jak i terapię. W diagnostyce wykorzystuje się m.in.:
• scyntygrafię
• SPECT
• PET
Z kolei w terapii stosuje się radioizotopy do leczenia m.in. nowotworów, ich przerzutów, a także niektórych chorób nienowotworowych – np. w radiosynowektomii stosowanej przy schorzeniach stawów.
Dlaczego to dziedzina interdyscyplinarna?
Medycyna nuklearna nie skupia się na jednym układzie czy narządzie, jak kardiologia czy endokrynologia. Współpracuje z wieloma specjalizacjami – od onkologii i kardiologii po neurologię i pulmonologię.
Przykłady zastosowań:
w kardiologii – diagnostyka choroby wieńcowej czy amyloidozy
w onkologii – wykrywanie i leczenie nowotworów
w endokrynologii – diagnostyka i terapia chorób tarczycy
w neurologii- diagnostyka chorób neurodegeneracyjnych
Szczególnie ważną rolę odgrywa tzw. teranostyka – podejście, w którym ta sama cząsteczka służy zarówno do diagnostyki, jak i leczenia (po oznakowaniu różnymi izotopami). Stosuje się ją m.in. w raku prostaty czy nowotworach neuroendokrynnych.
Jak działa promieniowanie?
W medycynie nuklearnej promieniowanie wykorzystywane jest w kontrolowany i precyzyjny sposób.
W diagnostyce
Promieniowanie gamma (np. z technetu-99m) umożliwia obrazowanie funkcji narządów – serca, kości czy tarczycy – i wykrywanie zmian metabolicznych wcześniej niż w innych badaniach.
W terapii
Promieniowanie beta lub alfa działa bezpośrednio na komórki chorobowe, niszcząc je z dużą precyzją. Stosuje się je m.in. w leczeniu:
• raka tarczycy
• raka prostaty
• przerzutów do kości
• guzów neuroendokrynnych
Czym są radiofarmaceutyki?
Radiofarmaceutyki to specjalne preparaty zawierające izotopy promieniotwórcze połączone z cząsteczką, która „kieruje” je do konkretnych tkanek.
W przeciwieństwie do tradycyjnych leków:
• działają nie tylko chemicznie, ale także fizycznie (emitując promieniowanie),
• trafiają bardzo precyzyjnie do wybranych komórek,
• stosowane są w minimalnych dawkach,
• szybko ulegają rozpadowi.
Czy to bezpieczne?
Tak – procedury medycyny nuklearnej należą do jednych z najlepiej przebadanych i kontrolowanych.
dawki promieniowania są niewielkie, często niższe niż w tomografii komputerowej, radioizotopy szybko rozpadają się w organizmie, ryzyko działań niepożądanych jest minimalne.
Badania nie są standardowo wykonywane u kobiet w ciąży i karmiących, ale w wyjątkowych sytuacjach mogą być konieczne.
Pod względem skuteczności diagnostyka (PET, SPECT) pozwala wykrywać choroby z dokładnością sięgającą nawet 90–95%, często na etapie, gdy inne metody jeszcze nie pokazują zmian.
Jak przygotować się do badania?
Dobre przygotowanie ma kluczowe znaczenie dla wiarygodności wyniku.
Przed badaniem warto:
• zabrać skierowanie, dokument tożsamości i wcześniejsze wyniki badań
• przygotować listę przyjmowanych leków
• odpowiednio się nawodnić
Najczęstsze zalecenia:
pozostanie na czczo (ok. 6 godzin),unikanie kofeiny, alkoholu i intensywnego wysiłku przez 24 godziny, w niektórych badaniach PET – dieta niskowęglowodanowa dzień wcześniej.
Kobiety w ciąży lub karmiące powinny koniecznie poinformować o tym personel.
Jak wygląda badanie?
Badanie polega na podaniu radiofarmaceutyku (najczęściej dożylnie). Następnie:
w niektórych przypadkach badanie wykonuje się od razu. W innych trzeba odczekać (od kilkudziesięciu minut do nawet 24 godzin) Podczas badania pacjent leży nieruchomo w skanerze przez kilka do kilkudziesięciu minut.
Co po badaniu?
Po badaniu:
należy pić dużo wody, aby szybciej usunąć radiofarmaceutyk
przez określony czas (zwykle ok. 24 godziny) unikać bliskiego kontaktu z dziećmi i kobietami w ciąży.
Na wynik trzeba poczekać – wymaga on szczegółowej analizy i interpretacji przez specjalistę.
Tekst: Marta Sułkowska
