• Twoje zdrowie w twoich rękach
  • Co robić by nie chorować.
  • Styl życia twoim wrogiem czy sprzymierzeńcem

Witamina D - hormon zdrowia

pill 316599 1280

Witamina D bardziej przypomina hormon, jej aktywna postać pomaga regulować działanie wielu narządów i procesów dlatego nazywana jest witaminą życia. Zawdzięczamy jej m.in. prawidłowy rozwój komórek, utrzymanie zdrowych kości i mięśni oraz prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego. Została odkryta dopiero w 1919 roku przez Mellanbe’a [4]. Szacuje się, że nawet 90% światowej populacji ma niedobory witaminy D [1].
 
Dlaczego, aż tylu Polaków ma niedobór witaminy D?
 
Większość tej witaminy w organizmie pochodzi z syntezy skórnej, która zachodzi pod wpływem promieniowania słonecznego UV. Szacuje się, że synteza ta może być źródłem nawet 80-100% dziennego zapotrzebowania na witaminę D. W Polsce synteza skórna witaminy D jest efektywna w okresie wiosenno-letnim od 3 godzin na dobę w marcu i wrześniu, do 9 godzin na dobę w czerwcu i lipcu, kiedy pokrywa chmur nie przysłania słońca. Ekspozycja co najmniej 18% powierzchni ciała (np. nieosłonięte przedramiona i podudzia) przez około 15 minut zasila organizm w dawkę witaminy D porównywalną z przyjęciem doustnym od 10 000 do 20 000 jednostek międzynarodowych (IU) tej substancji [2]. Czynniki, takie jak zachmurzenie, zanieczyszczenie powietrza, zwiększona pigmentacja skóry, podeszły wiek oraz nadmierne stosowanie kremów z filtrem powyżej 15 znacznie wydłużają proces syntezy skórnej lub uniemożliwiają uzyskanie odpowiedniego poziomu tej witaminy. Współczesny styl życia (przebywanie wielu godzin w pomieszczeniach) sprawia, że synteza skórna jest niewystarczająca. W okresie od października do marca synteza skórna praktycznie nie zachodzi [2]. 
 
Czy potrzebną ilość witaminy D można dostarczyć z pożywieniem?
 
Tylko niewielka ilość witaminy D3 dostarczana jest wraz z pożywieniem do organizmu. Do produktów bogatych w witaminę D3 zalicza się tłuste ryby (makrela, łosoś, sardynki), tran, jaja kurze, wątrobę, sery czy grzyby [5]. 
 

Zawartość witaminy D
w 100 g

Produkty spożywcze

Poniżej 2 µg

sery pleśniowe (rokpol, kamamber), sery dojrzewające (tylżycki, gouda), mięso (wieprzowina, wołowina), wątroba wieprzowa i wołowa, drób (indyki, kaczki, kury), ryby (dorsze, flądry), masło

2 - 5 µg

kurczaki, ryby (pstrągi strumieniowe, tuńczyki), pieczarki

5 - 10 µg

ryby (halibuty, karpie, makrele, sole), margaryny wzbogacane

Powyżej 10 µg

ryby (śledzie, łososie, pstrągi tęczowe, węgorze)

 
Kto jest najbardziej narażony na niedobory witaminy D?
 
Na niedobory witaminy D szczególnie narażone są wcześniaki, dzieci niepełnosprawne (ograniczona możliwość poruszania się i przebywania na słońcu), chorzy z zespołem złego wchłaniania, z przewlekłymi chorobami wątroby, padaczką (skutek leków przeciwpadaczkowych) i wegetarianie/weganie, a także osoby starsze. Najczęstszymi przyczynami niedoboru witaminy D u osób w podeszłym wieku oprócz niedostatecznej podaży z pożywieniem i ograniczonej ekspozycji na światło słoneczne są: zaburzone wchłanianie jelitowe, zbyt mała synteza skórna oraz upośledzenie w wątrobie i nerkach procesów przemiany witaminy D w aktywne metabolity [3].
 
Na jakiej podstawie ocenia się niedobory witaminy D?
 
Głównym krążącym metabolitem witaminy D jest 25(OH) D (kalcydiol), który doskonale odzwierciedla ilość witaminy D w organizmie, pochodzącą zarówno z diety, jak i z synetyzowanej w skórze. Zatem oznaczenie poziomu 25(OH) D w surowicy krwi może stanowić narzędzie diagnostyczne niedoboru witaminy D i w przypadku jej stwierdzenia, rekomendowania zażywania wyższych dawek witaminy D.
 
Terminologia zakresów stężeń 25OH witaminy D w surowicy krwi [6, 7]
 

Stężenie 25OH D w surowicy krwi

[nmol/l]

[ng/ml]

Deficyt

< 25

< 10

Niedobór

25–50

10–20

Poziom suboptymalny

> 50–75

> 20–30

Poziom zalecany

> 75–200

> 30–80

Poziom toksyczny

> 250

> 100

 

Czy niedobór witaminy D niesie ze sobą jakieś konsekwencje zdrowotne?

Receptory kalcydiolu zlokalizowane są we wszystkich komórkach naszego ciała, zatem niedobór witaminy D może zaburzać funkcjonowanie większości układów w organizmie. Witamina D wpływa na metabolizm kości i gospodarkę wapniowo-fosforanową. Niedobór witaminy D niekorzystnie wpływa na układ sercowo-naczyniowy, sprzyja chorobie niedokrwiennej serca, udarowi mózgu, zawałowi serca, miażdżycy kończyn dolnych. Niedobór witaminy D wiąże się z mniejszą odpornością, częstszym występowaniem cukrzycy i chorób przewodu pokarmowego. Poprzez układ odpornościowy wpływa również na układ oddechowy. Niedobory witaminy życia zwiększają ryzyko wystąpienia chorób nowotworowych, metabolicznych, autoimmunologicznych, a także chorób wieku podeszłego – zaburzeń poznawczych, demencji, a nawet choroby Alzheimera.

Czy witamina D w dużych dawkach może być toksyczna lub można ją przedawkować?

Przy stosowaniu się do zaleceń przedawkowanie witaminy D jest mało prawdopodobne. Nasz organizm sam reguluje ile witaminy D potrzebuje, namiar zamienia w nieaktywne związki i wydala. 

Zadbaj o odpowiedni poziom witaminy D. 

Autorzy:  mgr Adam Czyżewski,  dr inż. Katarzyna Marcinek
 
Bibliografia:
[1]. Płudowski P i wsp.: Ocena stanu zaopatrzenia w witaminę D w populacji osób dorosłych w Polsce. Stand Med 2014; 11, 609 – 617
[2]. Płudowski P., Karczmarewicz E., Czech-Kowalska J., Kryśkiewicz E., Skorupa E., Dobrzańska A., Gruszfeld D., Łukaszkiewicz J., Lorenc R. S., Nowe spojrzenie na suplementację witaminą D, Standardy Medyczne Pediatria, 6/2009.
[3]. Kupisz-Urbańska M., Galus K., Epidemiology of vitamin D deficiency among elderlypeople — chosen aspects Gerontol. Pol. 2011; 19, 1: 1–6
[4]. Mellanby E. An experimental investigation on rickets. Lancet 1919; 1: 407–412.
[5]. "Witaminy", pracazbiorowa pod red. prof. Jana Gawęckiego, BiblioteczkaOlimpiadyWiedzy o Żywieniu, Zeszyt 5, KatedraHigienyŻywieniaCzłowieka, Poznań 2000
[6]. Lips P. Relative value of 25(OH)D and 1,25(OH)2D measurements. J. BoneMiner. Res. 2007; 22: 1668–1671.
[7]. Lips P. Which circulating level of 25-hydroxyvitamin D is appropriate? J. SteroidBiochem. Mol. Biol. 2004; 89–90: 611–614.