W dzisiejszym szybkim tempie życia regularna profilaktyka zdrowotna to jeden z najskuteczniejszych sposób dbania o długie i dobre życie. Jest kluczowa do wczesnego wykrywania potencjalnych zagrożeń, zapobiegania chorobom a także wczesnego ich wykrywania. W Polsce od 2025 roku działa program „Moje zdrowie – bilans zdrowia osoby dorosłej” w ramach POZ, który obejmuje bezpłatne podstawowe badania laboratoryjne dla dorosłych powyżej 20. roku życia (co 5 lat w wieku 20–49 lat i co 3 lata po 50. roku życia).
Dlaczego warto regularnie wykonywać badania krwi?
Badania krwi to najprostsze i najtańsze narzędzie profilaktyki. Pozwalają ocenić stan układu krwiotwórczego, metabolizmu, funkcji wątroby, nerek i tarczycy. Według zaleceń lekarzy rodzinnych i programów NFZ (stan na 2026 rok) podstawowy pakiet warto powtarzać przynajmniej raz w roku – zwłaszcza po 40.–50. roku życia lub przy czynnikach ryzyka (otyłość, palenie, obciążenia rodzinne).
Podstawowe badania krwi – coroczny pakiet dla wszystkich dorosłych
Morfologia krwi (z wzorem odsetkowym i płytkami krwi).
Najważniejsze badanie profilaktyczne. Ocenia liczbę i jakość czerwonych i białych krwinek oraz płytek krwi. Pozwala wykryć anemię, stany zapalne, infekcje, zaburzenia krzepnięcia czy wczesne zmiany hematologiczne.
Lipidogram i rozszerzona ocena ryzyka sercowo-naczyniowego
• Lipidogram (cholesterol całkowity, LDL, HDL, trójglicerydy) odgrywa kluczową rolę w ocenie ryzyka chorób serca i układu krążenia. Coraz częściej zaleca się również oznaczenie:
• Lipoproteina(a) – czynnika ryzyka miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych, w dużej mierze uwarunkowanego genetycznie,
• ApoB (apolipoproteina B) – dokładniejszego wskaźnika liczby „złych” cząsteczek lipidowych niż sam cholesterol LDL.
Badania te są szczególnie ważne u osób z obciążeniem rodzinnym chorobami serca .Po 40. roku życia zalecany co roku, zwłaszcza przy nadwadze, paleniu lub hipercholesterolemii rodzinnej .
Glukoza na czczo (ew. hemoglobina glikowana HbA1c), insulina
Badaj te oba parametry razem. Nadmierne wahania glukozy w ciągu dnia są powodem spadków energii. Badanie poziomu glukozy we krwi umożliwia wczesne wykrycie cukrzycy lub stanu przedcukrzycowego. Nieleczona cukrzyca może prowadzić do bardzo groźnych powikłań, takich jak choroby serca, uszkodzenie nerek, wzroku czy układu nerwowego. Przed badaniem przez około 12 godzin należy powstrzymać się od jedzenia, pijąc jedynie wodę.
Badania nerek
Kreatynina (z obliczeniem eGFR – wskaźnik filtracji kłębuszkowej). Ocena funkcji nerek. W programie „Moje zdrowie” wchodzi w pakiet podstawowy – pozwala wykryć wczesne uszkodzenie nerek.
Kwas moczowy . Przydatny przy podejrzeniu dny moczanowej lub kamicy nerkowej.
Podstawowe badanie tarczycy
TSH (hormon tyreotropowy). Coraz więcej osób zmaga się z zaburzeniami pracy tarczycy. Dlatego raz w roku warto wykonać oznaczenie TSH, a w razie potrzeby także FT3 i FT4. Badania te pomagają zdiagnozować niedoczynność lub nadczynność tarczycy, które mogą objawiać się m.in. zmęczeniem, wahaniami masy ciała, problemami z koncentracją czy nastrojem.
Próby wątrobowe
(ALAT, ASPAT, GGTP, bilirubina) pozwalają ocenić funkcjonowanie wątroby. Są szczególnie istotne dla osób przyjmujących leki na stałe, spożywających alkohol, a także narażonych na stres czy nieprawidłową dietę. Wczesne wykrycie nieprawidłowości umożliwia szybkie wdrożenie leczenia lub zmianę stylu życia.
Markery stanu zapalnego
OB (odczyn Biernackiego) oraz CRP to badania, które pokazują, czy w organizmie toczy się stan zapalny. Mogą wskazywać na infekcje, choroby autoimmunologiczne, a w niektórych przypadkach również na rozwijające się choroby nowotworowe. To cenne narzędzie diagnostyczne, zwłaszcza gdy objawy są niejednoznaczne. Niesamowicie często zmęczenie na poziomie komórkowym jest wywołane właśnie STANAMI ZAPALNYMI w organizmie.
Tutaj najważniejsze będą – CRP, ferrytyna, fibrynogen, albumina (oraz leukocyty i monocyty w morfologii).
Badanie ogólne moczu
Choć często niedoceniane, badanie ogólne moczu dostarcza wielu informacji o stanie nerek i układu moczowego. Może pomóc w wykryciu infekcji, kamicy nerkowej, cukrzycy czy chorób nerek na bardzo wczesnym etapie.
Pamiętaj: do większości badań krwi trzeba być na czczo (8–12 godzin bez jedzenia, tylko woda). Wyniki zawsze interpretuje lekarz – normy mogą się różnić w zależności od laboratorium i wieku.
USG jamy brzusznej – jak często wykonywać profilaktycznie?
USG jamy brzusznej to nieinwazyjne, bezpieczne badanie obrazowe, które pozwala ocenić wątrobę, pęcherzyk żółciowy, trzustkę, śledzionę, nerki, aorta brzuszna oraz (częściowo) narządy miednicy. Wykrywa m.in. stłuszczenie wątroby, kamienie żółciowe, torbiele, powiększone węzły chłonne czy tętniaki aorty.
Badanie wykonuje się na czczo (minimum 6 godzin bez jedzenia, najlepiej po 8–12 godzinach), z pustym jelitem – dzień wcześniej unikaj gazotwórczych pokarmów (fasola, kapusta, napoje gazowane). Trwa 10–20 minut i jest całkowicie bezbolesne.
Podsumowanie – Twój coroczny minimum pakiet
1.Wizyta u lekarza rodzinnego + pomiar ciśnienia krwi, masy ciała i BMI.
2.Podstawowe badania krwi: morfologia + lipidogram + glukoza + kreatynina + TSH.
3.Rozszerzenie o próby wątrobowe i CRP.
4.Badanie ogólne moczu
5.USG jamy brzusznej – co 1–2 lata po 50. roku życia (lub częściej przy ryzyku).
Regularne badania profilaktyczne to inwestycja w zdrowie i spokój. Wykonywane raz w roku pozwalają wykryć wiele chorób na wczesnym etapie, kiedy leczenie jest najskuteczniejsze i najmniej obciążające dla organizmu. Warto potraktować je jako stały element dbania o siebie – tak samo ważny jak zdrowa dieta, ruch i odpoczynek. Dzięki temu nowy rok może być nie tylko pełen planów, ale przede wszystkim – dobrego zdrowia. Zadbaj o siebie już dziś!
Tekst: Dorota Tuńska
