Choroba Parkinsona to jedna z najczęstszych chorób neurodegeneracyjnych, dotykająca przede wszystkim osoby po 60. roku życia, choć coraz częściej diagnozowana jest u młodszych pacjentów. W Polsce żyje z nią blisko 90–100 tysięcy osób, a każdego roku diagnozę słyszy około 8 tysięcy nowych chorych. Globalnie liczba przypadków może podwoić się do 2050 roku, osiągając nawet 25 milionów.
Schorzenie wynika z obumierania komórek nerwowych w istocie czarnej mózgu, które produkują dopaminę – neuroprzekaźnik odpowiedzialny za koordynację ruchów. W efekcie chorzy zmagają się z objawami takimi jak drżenie spoczynkowe, sztywność mięśni, spowolnienie ruchowe czy zaburzenia równowagi.Objawy ruchowe towarzyszą często problemom niemotorycznym: zaparciom, zaburzeniom snu, depresji czy trudnościom z połykaniem.
Choć leczenie farmakologiczne pozostaje podstawą terapii, coraz większą uwagę zwraca się na rolę stylu życia, w tym odpowiedniego żywienia, jako istotnego elementu wspomagającego przebieg choroby.
Znaczenie żywienia w chorobie Parkinsona
Dieta nie leczy samej choroby, jednak może znacząco wpływać na komfort życia pacjenta, skuteczność leczenia oraz tempo progresji objawów. Właściwie skomponowany jadłospis pomaga przeciwdziałać niedożywieniu, zaparciom, utracie masy ciała oraz interakcjom między lekami a składnikami pokarmowymi.
Jednym z kluczowych aspektów żywienia w tej chorobie jest odpowiednie dostosowanie podaży białka. Leki zawierające lewodopę – podstawowy preparat stosowany w terapii – konkurują z aminokwasami o transport w organizmie. W praktyce oznacza to, że nadmiar białka w diecie może osłabiać działanie leku. Eksperci zalecają więc przyjmowanie leku 30 minut przed posiłkiem lub co najmniej 2 godziny po nim, popijając go wyłącznie wodą. Zaleca się spożywanie większej ilości białka w godzinach wieczornych, gdy działanie farmakoterapii nie musi być już tak intensywne.
Kluczowe składniki diety
Błonnik
Zaparcia są jednym z najczęstszych objawów towarzyszących chorobie Parkinsona. Dieta bogata w błonnik – zawierająca pełnoziarniste produkty zbożowe, warzywa, owoce i nasiona – wspiera prawidłową pracę jelit.
Antyoksydanty
Stres oksydacyjny odgrywa istotną rolę w procesach neurodegeneracyjnych. Produkty bogate w przeciwutleniacze w witaminę A, E, C, flawonoidy, glutation, cysteinę takie jak jagody, warzywa liściaste, orzechy czy oliwa z oliwek, mogą wspierać ochronę komórek nerwowych. Szczególnie cenna jest dieta śródziemnomorska, oparta na spożywaniu dużej ilości warzyw, owoców, ryb, nienasyconych kwasów tłuszczowych, pełnoziarnistych produktów zbożowych uznawana za jeden z najzdrowszych modeli żywieniowych.
Tłuszcze
Kwasy tłuszczowe omega-3, obecne m.in. w tłustych rybach morskich, siemieniu lnianym czy orzechach włoskich, wykazują działanie przeciwzapalne i mogą wspierać funkcjonowanie mózgu. Ich regularne spożycie może mieć pozytywny wpływ na przebieg choroby.
Witamina D i wapń
Osoby z chorobą Parkinsona są bardziej narażone na upadki i osteoporozę. Dlatego ważne jest dostarczanie odpowiednich ilości wapnia oraz witaminy D, którą można znaleźć w tłustych rybach, jajach, wspiera zdrowie kości i mięśni.
Hydratacja i funkcjonowanie układu pokarmowego
Odpowiednie nawodnienie organizmu jest kluczowe dla każdego, a zwłaszcza dla seniorów z Parkinsonem. Choroba ta może prowadzić do problemów z przełykaniem, dlatego warto zwracać uwagę na spożycie płynów. Zaleca się, by chorzy pili regularnie, małymi łykami, unikając przy tym napojów gazowanych i mocnej kawy, które mogą powodować wzdęcia i podrażniać żołądek.
Pomocne może być również wprowadzenie do diety pokarmów o wysokiej zawartości wody, takich jak zupy, smoothies, czy sałatki warzywne. Dzięki temu łatwiej jest zadbać o odpowiedni poziom hydratacji, a jednocześnie dostarczyć organizmowi cennych witamin i minerałów.
Problemy żywieniowe u pacjentów
W miarę postępu choroby pojawiają się dodatkowe trudności, które mogą utrudniać prawidłowe odżywianie. Należą do nich m.in.:
trudności w połykaniu (dysfagia),
spadek apetytu,
zaburzenia węchu i smaku,
problemy z samodzielnym przygotowywaniem posiłków.
W takich przypadkach konieczne może być dostosowanie konsystencji potraw, zwiększenie kaloryczności diety lub wsparcie ze strony opiekunów i dietetyków.
Oś jelita–mózg: dlaczego mikrobiota ma znaczenie
Coraz więcej badań podkreśla rolę mikrobiomu jelitowego w chorobie Parkinsona. Choroba często zaczyna się od zmian w jelitach – zaparcia to jeden z najwcześniejszych objawów. Dieta bogata w błonnik i produkty roślinne zwiększa liczbę bakterii produkujących krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (np. butyrat), które działają przeciwzapalnie i wspierają barierę jelitową. Natomiast dieta zachodnia (dużo cukrów prostych i przetworzonych tłuszczów) sprzyja dysbiozie i stanom zapalnym, co może przyspieszać postęp choroby.
Probiotyki, fermentowane produkty (kefir, kiszonki) oraz odpowiednia ilość płynów (co najmniej 2 litry dziennie) pomagają w walce z zaparciami i odwodnieniem – częstymi problemami u pacjentów.
Indywidualizacja diety
Choć nie istnieje jedna uniwersalna dieta dla wszystkich chorych, to metaanalizy z 2025 roku pokazują, że dieta śródziemnomorska, zmniejsza ryzyko zachorowania na PD nawet o 25%. A u osób już chorych wiąże się z łagodniejszymi objawami niemotorycznymi, lepszą funkcją poznawczą i wolniejszym postępem choroby.
Zalecenia dietetyczne Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Zakładu Higieny (PZH) podkreślają spożywanie 4–5 małych posiłków dziennie z 3–4 godzinnymi przerwami. Talerz powinien być w ¾ wypełniony warzywami i owocami (z przewagą warzyw), a źródła białka (chude mięso, ryby, strączki, jaja) – ograniczone do ⅓ porcji.
Plan żywieniowy powinien być dostosowany indywidualnie – z uwzględnieniem stadium choroby, stosowanego leczenia, stylu życia oraz ewentualnych chorób współistniejących. Współpraca z dietetykiem klinicznym może znacząco poprawić efekty terapii.
Podsumowanie
Choroba Parkinsona wymaga interdyscyplinarnego podejścia: neurologa, dietetyka klinicznego, fizjoterapeuty i psychologa. Choć dieta to nie cud, ale stanowi potężne wsparcie dla chorego. Prawidłowe odżywianie nie zastąpi leków, ale znacząco poprawia ich skuteczność, zapobiega niedożywieniu i łagodzi objawy towarzyszące.
Zmiana nawyków żywieniowych to jeden z nielicznych czynników, na które pacjent ma realny wpływ. Wprowadzenie zasad diety śródziemnomorskiej już dziś może przynieść korzyści nie tylko w zakresie objawów, ale też ogólnego zdrowia i samopoczucia. W obliczu starzejącego się społeczeństwa znaczenie edukacji żywieniowej oraz profilaktyki w chorobach neurodegeneracyjnych będzie z pewnością stale rosło.
Opracowanie: Dorota Tuńska
Bibliografia:
1.Polskie Towarzystwo Neurologiczne (2021). Rekomendacje dotyczące leczenia choroby Parkinsona.
2.Sienkiewicz, K. (2007). Poradnik dla osób z chorobą Parkinsona. Fundacja” Żyć z chorobą Parkinsona”.
3.Dochniak, M., & Ekiert, K. (2015). Żywienie w prewencji i leczeniu choroby Alzheimera i choroby Parkinsona. Piel Zdr Publ, 5(2), 200.
4.Bojarowicz, H., & Dźwigulska, P. (2012). Suplementy diety. Część III. Interakcje suplementów diety z lekami. Hygeia, 47(4), 442-447.
5.World Health Organization (2023). Parkinson disease.
