Cukrzyca typu 1 to choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy niszczy komórki beta trzustki produkujące insulinę. Bez insuliny organizm nie jest w stanie regulować poziomu glukozy we krwi. Schorzenie może wystąpić w każdym wieku, choć najczęściej diagnozuje się je u dzieci i młodzieży. W Polsce problem późnego wykrywania pozostaje poważny – ponad połowa dzieci trafia do szpitala już w stanie ciężkiej kwasicy ketonowej.
Objawy cukrzycy typu 1
Początek choroby bywa podstępny. Do klasycznych objawów należą:
• wzmożone pragnienie (polidypsja) i częste oddawanie moczu (poliuria),
• znaczna utrata masy ciała mimo zwiększonego apetytu,
• skrajne osłabienie, senność, drażliwość,
• zaburzenia widzenia,
• w zaawansowanym stadium – nudności, wymioty, bóle brzucha, przyspieszony oddech (objawy kwasicy ketonowej) oraz utrata przytomności.
Ukryty przebieg pierwszych stadiów cukrzycy typu 1 sprawia, że bez badań przesiewowych rozpoznanie następuje zazwyczaj dopiero wtedy, gdy dochodzi do gwałtownego załamania stanu zdrowia. Przykładem jest historia prawie 7-letniego Stasia: pierwsze niepokojące objawy po utracie przytomności zinterpretowano jako napad padaczkowy. Przez kolejne miesiące dziecko żyło z błędną diagnozą. Gdy pojawiło się ogromne pragnienie i skrajne osłabienie, poziom glukozy wynosił 600 mg/dl. Chłopiec trafił na izolatkę, a od śpiączki dzieliło go zaledwie kilka godzin.
U dorosłych problem diagnostyczny bywa jeszcze większy. Hubert Godziątkowski trafił na SOR z silnymi bólami w klatce piersiowej i wysoką glikemią. Ze względu na wiek od razu otrzymał rozpoznanie cukrzycy typu 2 i leki doustne. Niewłaściwe leczenie trwało trzy lata, doprowadzając do spadku wagi o 12 kg w 4 dni, krytycznego poziomu trójglicerydów i CRP. Dopiero badanie przeciwciał potwierdziło cukrzycę typu 1.
Rozpoznanie – kluczowy proces diagnostyczny
Rozpoznanie cukrzycy typu 1 opiera się na:
- oznaczeniu glikemii (na czczo, przygodnej lub w teście doustnego obciążenia glukozą),
- obecności ketonów w moczu lub krwi,
- oznaczeniu autoprzeciwciał (przeciwko komórkom wysp trzustkowych – ICA, przeciwinsulinowych – IAA, przeciw GAD, IA-2, ZnT8),
- niskim poziomie peptydu C.
Jak podkreśla prof. dr hab. n. med. Małgorzata Myśliwiec: „Ścieżka populacyjna, czyli bilans 6-latka, opiera się na wykorzystaniu istniejącej już infrastruktury ochrony zdrowia… Punktem wyjścia jest wykorzystanie momentu rutynowego pobierania krwi… Proponowane rozwiązanie byłoby rozszerzeniem dostępnego obecnie badania bilansowego… o badanie przesiewowe w kierunku wykrycia wczesnego stadium cukrzycy typu 1. Podczas jednej procedury u dziecka można pobrać dodatkową krew metodą suchej kropli na specjalną bibułę filtracyjną.”
Eksperci proponują dwa tory wczesnego wykrywania:
populacyjny u dzieci – test z suchej kropli krwi podczas bilansu 6-latka,
celowany w ramach Ambulatoryjnej Opieki Specjalistycznej (AOS) – dla osób z grup ryzyka i niejednoznacznymi objawami, z doborem panelu autoprzeciwciał zależnym od wieku.
Polski pilotaż w programie EDENT1FI wykazał obecność autoprzeciwciał u 0,44–0,47% przebadanych dzieci. Żaden z diagnozowanych w programie pacjentów nie trafił do szpitala w stanie ciężkiej kwasicy ketonowej.
Leczenie
Podstawą terapii pozostaje insulinoterapia (pompy insulinowe, wstrzykiwacze, systemy ciągłego monitorowania glikemii). Coraz większe znaczenie mają jednak terapie interwencyjne na wczesnym etapie.
„Terapia komórkami T-regulatorowymi (limfocytami T-reg) – nowoczesne badanie kliniczne prowadzone w Polsce dla pacjentów od 3. roku życia w stadium 1 cukrzycy typu 1 oraz w ramach tzw. wyjątku szpitalnego w stadium 2 i 3 choroby pokazało, że może wydłużyć okres remisji w stadium trzecim cukrzycy.
Wykorzystuje ono własne komórki pacjenta działające jako „strażnicy” hamujący proces autoimmunologiczny. Także zastosowanie metod niefarmakologicznych (zmiana stylu życia), ograniczenie żywności wysoko przetworzonej oraz suplementacja witaminy D mogą dodatkowo wydłużyć okres bezobjawowy o miesiące, a nawet lata” – wyjaśnia prof. Myśliwiec. Wczesne wykrycie procesu autoimmunologicznego daje szansę na zastosowanie terapii chroniących komórki trzustki i odraczających konieczność podawania insuliny (m.in. teplizumab).
Wczesna diagnoza to inwestycja
Koszt jednego testu bibułkowego wynosi około 65 zł, podczas gdy hospitalizacja dziecka z ciężką kwasicą ketonową to niemal 7,5 tys. zł. Włochy już wprowadziły ogólnokrajowe badania przeciwciał u dzieci. Polska ma szansę dołączyć do europejskich liderów dzięki istniejącym programom i infrastrukturze.
Monika Kaczmarek, prezes Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków, podkreśla: „Jako organizacja reprezentująca pacjentów widzimy na co dzień, jak ogromny stres i zagrożenie dla życia niesie za sobą nieprawidłowa lub zbyt późna diagnoza cukrzycy typu 1… Wczesne wykrycie cukrzycy typu 1 daje tę bezcenną szansę.”
Świadomość objawów, szybka diagnostyka laboratoryjna (w tym autoprzeciwciał) oraz systemowe badania przesiewowe to obecnie najskuteczniejsza droga do zmniejszenia liczby dramatycznych hospitalizacji i poprawy jakości życia pacjentów z cukrzycą typu 1.
Opracowanie na podstawie materiału prasowego





