Choroby mózgu stają się jednym z największych wyzwań zdrowotnych XXI wieku. Jak chronić mózg i dlaczego profilaktyka jest dziś tak ważna – mówi prof. dr hab. n. med. Alina Kułakowska, prezes Polskiego Towarzystwa Neurologicznego, z okazji Europejskiego Dnia Mózgu obchodzonego 18 marca.
Europejski Dzień Mózgu to dobry moment, by przypomnieć rolę neurologii.
Neurologia zajmuje się chorobami mózgu i całego układu nerwowego – od udaru mózgu, padaczki czy migreny, przez stwardnienie rozsiane, aż po chorobę Alzheimera czy Parkinsona. To niezwykle szeroka dziedzina medycyny, obejmująca zarówno stany nagłe, bezpośrednio zagrażające życiu, jak i choroby przewlekłe, które przez wiele lat wpływają na sprawność, pamięć i samodzielność pacjentów.
Mózg jest centrum dowodzenia organizmu – odpowiada za ruch, mowę, emocje, pamięć i koncentrację. Dlatego choroby neurologiczne mają ogromny wpływ nie tylko na zdrowie, ale też na codzienne funkcjonowanie i jakość życia.
Jak duża jest dziś skala chorób mózgu?
Ogromna i niestety stale rośnie. Z raportu Światowej Organizacji Zdrowia z 2025 roku wynika, że na świecie żyje ponad 3 miliardy osób z chorobami neurologicznymi, a 11 milionów rocznie umiera z ich powodu. Choroby mózgu są dziś jedną z głównych przyczyn niepełnosprawności i zgonów.
Jednym z najpoważniejszych problemów pozostaje udar mózgu. W Polsce każdego roku dochodzi do około 90 tysięcy udarów, a aż 30 procent dotyczy osób poniżej 65. roku życia. To pokazuje, że choroby mózgu coraz częściej dotyczą ludzi w pełni aktywnych zawodowo.
Co wpływa na wzrost liczby chorób mózgu?
Jednym z najważniejszych czynników jest starzenie się społeczeństwa, które zwiększa ryzyko chorób neurodegeneracyjnych i naczyniowych. Jednak ogromne znaczenie mają także czynniki cywilizacyjne: przewlekły stres, brak ruchu, niewłaściwa dieta, otyłość, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu czy zaburzenia snu.
Dlatego coraz większy nacisk kładziemy na profilaktykę zdrowia mózgu. W wielu przypadkach nasze codzienne nawyki mogą znacząco zmniejszyć ryzyko chorób neurologicznych.
Co każdy z nas może zrobić, aby zachować zdrowie mózgu?
Bardzo dużo. O zdrowie mózgu trzeba dbać codziennie, przez całe życie, już od młodości czy nawet dzieciństwa. Podstawą jest kontrola czynników ryzyka naczyniowego, czyli badanie poziomu glukozy i cholesterolu, regularne mierzenie ciśnienia tętniczego oraz leczenie nadciśnienia, cukrzycy czy zaburzeń lipidowych. Ma to ogromne znaczenie zwłaszcza w zapobieganiu udarom i otępieniu naczyniowemu.
Równie ważna jest dieta. Mózgowi służy sposób żywienia oparty na warzywach, owocach, produktach pełnoziarnistych, rybach, orzechach i zdrowych tłuszczach, zwłaszcza kwasach omega-3. Warto ograniczać żywność wysoko przetworzoną, nadmiar cukru, soli i tłuszczów trans. Znaczenie ma także odpowiednie nawodnienie.
Nie można też przecenić roli aktywności fizycznej. Regularny ruch poprawia ukrwienie mózgu, wspiera pamięć i koncentrację, a także zmniejsza ryzyko udaru i chorób neurodegeneracyjnych.
Coraz więcej mówi się też o znaczeniu snu
To prawda. Sen jest kluczowy dla regeneracji mózgu – w jego trakcie zachodzą procesy porządkowania informacji i usuwania szkodliwych produktów przemiany materii.
Niestety coraz więcej osób śpi zbyt krótko. Szczególnie niepokojące są dane dotyczące nastolatków – według badań opublikowanych w tym roku aż 77 procent młodych ludzi nie śpi wystarczająco długo, a rośnie liczba tych, którzy śpią mniej niż pięć godzin na dobę. W dużej mierze wynika to z nadmiernego korzystania z telefonów i mediów społecznościowych.
Co jeszcze pomaga utrzymać mózg w dobrej kondycji?
Bardzo ważna jest aktywność intelektualna i społeczna. Czytanie, uczenie się nowych rzeczy, rozwijanie pasji, rozmowy z ludźmi – wszystko to wzmacnia tzw. rezerwę poznawczą mózgu.
Mózg lubi także nowości i wyzwania. Nawet drobne zmiany w codziennych nawykach – jak wybór innej drogi do pracy czy nauka nowych umiejętności – pobudzają jego aktywność.
A czego mózg zdecydowanie nie lubi?
Przede wszystkim palenia papierosów, nadużywania alkoholu, przewlekłego stresu, braku snu i siedzącego trybu życia. Negatywnie działa również ciągłe przeciążenie informacyjne i brak czasu na regenerację.
Dlatego tak ważna jest higiena mózgu – równowaga między aktywnością a odpoczynkiem.
Czy profilaktyka naprawdę może zmniejszyć skalę chorób neurologicznych?
Zdecydowanie tak. Nie wszystkim chorobom mózgu można zapobiec, ale w wielu przypadkach można znacząco obniżyć ryzyko zachorowania lub opóźnić rozwój choroby. Profilaktyka jest jednym z najskuteczniejszych narzędzi ochrony zdrowia mózgu.
Jakie są dziś największe wyzwania dla neurologii?
Przede wszystkim rosnąca liczba pacjentów. Potrzebujemy lepszej organizacji opieki neurologicznej, większej liczby specjalistów oraz stabilnego finansowania nowoczesnych terapii.
W Polsce funkcjonują już liczne programy lekowe zapewniające dostęp do innowacyjnych terapii, ale aby działały skutecznie, konieczne są odpowiednie środki na diagnostykę i opiekę nad pacjentem.
Jakie przesłanie chciałaby Pani przekazać z okazji Europejskiego Dnia Mózgu?
Mózg mamy tylko jeden, a od jego zdrowia zależy jakość całego naszego życia. Dlatego warto dbać o niego każdego dnia – dobrze się odżywiać, ruszać się, wysypiać, unikać używek i kontrolować choroby przewlekłe. Neurolodzy leczą choroby mózgu, ale zdrowie mózgu zaczyna się od naszych codziennych wyborów.
Materiał prasowy
